Tôi rất may mắn được tham dự một hội thảo nghiên cứu thú vị, bổ ích và mang tính suy ngẫm, "Suy ngẫm về cách AI hình thành những sai lệch ​​và những gì các nhà giáo dục có thể làm để khắc phục điều đó", vào ngày 12 tháng 1 năm 2026. Điểm nổi bật của hội thảo là diễn giả chính, Kieran Gilmurray, một chuyên gia được công nhận toàn cầu về AI, chuyển đổi số và kinh doanh dựa trên dữ liệu. Xuyên suốt hội thảo 2 tiếng đồng hồ, điều tôi ấn tượng nhất là Diễn giả đã cho tôi được  ‘mở mang tầm mắt’ khi ông chia sẽ những "kỹ năng thông minh" mới sẽ cần thiết vào năm 2030.

Hội thảo được thiết kế dành cho các nhà giáo dục. Tôi không phải là nhà giáo dục; tôi là một Nghiên cứu sinh Tiến sĩ và một Chuyên gia y tế. Vai trò của tôi là Trợ lý nghiên cứu cho dự án này.

Do đó, tôi nhận ra rằng, mình đã và đang là một phần của sự thay đổi này và đang chịu những tác động của AI. Hội thảo mang lại cho tôi một cơ hội để hỏi lại chính mình: Liệu tôi đã chuẩn bị cho kỷ nguyên mới này chưa? Tôi sử dụng AI chưa đến hai năm, mặc dù tôi khá tự tin về khã năng tiếp cận và sử dụng nó - để vừa hiệu quả và vừa có trách nhiệm, khi xét đến những tác động tiêu cực lên môi trường. Đồng thời, tôi lo ngại rằng mình đang dần tụt lại phía sau so với những người dùng khác, cũng như những tác động tiềm tàng của AI đối với sức khỏe tâm thần.

Dưới đây là mười kỹ năng cần thiết vào năm 2030, theo Kieran Gilmurray:

(Nguồn: Kieran Gilmurray)

Thành thật, tôi không lo lắng rằng AI sẽ thay thế tôi hoặc công việc của tôi trong tương lai gần, vì tôi đang học cách tận dụng AI để nâng cao hiệu quả công việc. Tôi sử dụng AI như một công cụ, chứ không phải như một người bạn hay cố vấn.

Khi hội thảo thảo luận về “Cách AI học hỏi và sự sai lệch được tạo ra như thế nào” (Mục 3) và “Rủi ro đối với giáo viên và học sinh – sinh viên” (Mục 5), tôi hoàn toàn đồng ý với các điểm được trình bày. Tôi nhận thấy các câu trả lời bị sai lệch trong ChatGPT và Gemini mỗi khi tôi đánh giá một cách nghiêm túc các kết quả đầu ra của AI. Các hệ thống AI dường như luôn cố gắng làm hài lòng tôi. Từ góc nhìn của một người học trưởng thành, tôi đồng quan điểm với Gilmurray về nguy cơ làm suy giảm tư duy phản biện ở người sử dụng AI. Tôi cũng quan ngại về tính công bằng trong đánh giá sinh viên trong kỷ nguyên AI. Những lo ngại này bắt nguồn từ các hạn chế của công cụ phát hiện AI cũng như sự khác biệt trong chính sách sử dụng AI giữa các trường đại học. Tôi không quá lo lắng về sự công bằng trong phạm vi một trường đại học, nhưng lại băn khoăn trước những chênh lệch giữa các cơ sở đào tạo và khả năng bản thân có thể bị tụt hậu do những khác biệt đó.

Khía cạnh ảo giác là điều tôi lo ngại nhất ở AI. Ranh giới giữa thực tế và nội dung do AI tạo ra ngày càng trở nên mong manh. Bên cạnh đó, sự tràn lan của tin giả trên mạng xã hội, đặc biệt là YouTube, đã gia tăng mạnh mẽ dưới tác động của AI. Học sinh và trẻ em liên tục tiếp xúc với các video và hình ảnh giả mạo được thiết kế nhằm thu hút lượt xem và lượt thích. Tôi hình dung một tương lai trong đó AI phát triển đến mức con người không còn có thể phân biệt được đâu là thông tin thật và đâu là thông tin giả. Liệu khi đó chúng ta còn có thể kiểm soát được AI hay không? Ngay cả bản thân tôi cũng đã nhiều lần không phát hiện ra nội dung giả do AI tạo ra, vậy thì học sinh của chúng ta, những người vẫn đang trong quá trình học tập, sẽ đối mặt với thách thức này như thế nào?

Những lo ngại này cần được đưa vào chương trình nghị sự về quy định AI ở cả cấp độ toàn cầu và quốc gia. Tôi ủng hộ việc sử dụng và phát triển AI, nhưng điều đó cần được thực hiện một cách có trách nhiệm và trong khuôn khổ các quy định chặt chẽ. Các nhà giáo dục nên nâng cao nhận thức về tác động của AI đối với sức khỏe tinh thần và hạnh phúc, không chỉ tập trung vào kết quả học tập hay vấn đề công bằng trong giáo dục. Đồng thời, cần có sự phối hợp với phụ huynh, những đối tượng có thể còn chưa bắt kịp xu hướng trong thời đại AI, để bảo vệ thế hệ tương lai của chúng ta.

Tác giả: Lương Trần

Trợ lý Nghiên cứu

Birmingham City University