Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI) đang tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, giáo dục được xem là một trong những lĩnh vực chịu tác động sâu sắc nhất. AI không chỉ mở ra các cơ hội đổi mới phương pháp dạy học, cá nhân hóa việc học và nâng cao hiệu quả đánh giá, mà còn đặt ra nhiều yêu cầu mới về năng lực số của giáo viên, đạo đức sử dụng AI và định hướng phát triển giáo dục trong kỷ nguyên số.
Với mong muốn tạo diễn đàn học thuật để chia sẻ các kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm triển khai thực tiễn cũng như thúc đẩy hợp tác giữa các nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục và giáo viên, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế về “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục ở Việt Nam: Nghiên cứu thực nghiệm” với sự tham gia của các chuyên gia trong và ngoài nước, các nhà nghiên cứu, giảng viên, giáo viên phổ thông cùng đại diện các cơ sở giáo dục.
Hội thảo là một hoạt động quan trọng thuộc khuôn khổ dự án hợp tác quốc tế giữa các trường đại học của Vương quốc Anh gồm Đại học Birmingham City (BCU) và Đại học Nottingham Trent (NTU), cùng các đối tác tại Việt Nam gồm Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) và Trường Đại học Vinh. Điểm nổi bật của dự án là cách tiếp cận lấy giáo viên làm trung tâm, chú trọng nghiên cứu các trải nghiệm sư phạm, nhu cầu thực tiễn và bối cảnh giáo dục đa dạng tại Việt Nam. Đặc biệt là sự khác biệt giữa khu vực nông thôn và thành thị đối với việc ứng dụng AI trong dạy học. Qua đó, dự án hướng đến việc xây dựng các khuyến nghị có cơ sở khoa học nhằm hỗ trợ phát triển chính sách, chương trình đào tạo giáo viên và các nguồn học liệu phù hợp với điều kiện giáo dục Việt Nam.
Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Bùi Trần Quỳnh Ngọc, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định AI đang mở ra những cơ hội to lớn để đổi mới giáo dục, đồng thời nhấn mạnh vai trò của các nghiên cứu dựa trên thực tiễn nhằm hỗ trợ giáo viên sử dụng AI một cách hiệu quả, có trách nhiệm và phù hợp với bối cảnh nhà trường. Đại diện Hội đồng Anh cũng ghi nhận những nỗ lực hợp tác giữa các trường đại học Việt Nam và Vương quốc Anh, đồng thời đánh giá cao ý nghĩa của dự án trong việc thúc đẩy đổi mới giáo dục thông qua nghiên cứu liên ngành và hợp tác quốc tế.
Trong phiên làm việc buổi sáng, đại diện nhóm nghiên cứu TS. Vanessa Cui (Đại học Birmingham City) và TS. Nguyễn Thị Thu Trang (Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh) đã giới thiệu tổng quan dự án, khung lý thuyết và thiết kế nghiên cứu, đồng thời chia sẻ kết quả bước đầu từ các đơn vị triển khai thực nghiệm (link bài trình bày).
Đại diện các trường tham gia thực nghiệm cũng chia sẻ những trải nghiệm thực tế trong quá trình đồng hành cùng dự án, từ việc tiếp cận các công cụ AI, tổ chức hoạt động học tập đến những thay đổi tích cực trong nhận thức và năng lực ứng dụng công nghệ của giáo viên. Những chia sẻ từ thầy cô các trường phổ thông tham gia dự án đã cung cấp các minh chứng quan trọng về hiệu quả của việc tích hợp AI trong giáo dục phổ thông tại Việt Nam. Điều này cho thấy, mô hình kết hợp trực tuyến và trực tiếp đã thúc đẩy hợp tác chuyên môn giữa trường đại học và trường phổ thông, góp phần nâng cao mức độ tự tin, kịp thời tháo gỡ các vấn đề từ thực tiễn trong quá trình sử dụng trí tuệ nhân tạo để thiết kế và triển khai hoạt động dạy học. Đồng thời, mang lại những tác động tích cực đối với hoạt động chuyên môn của giáo viên cũng như trải nghiệm học tập của học sinh.
- Trường Trung học Thực Hành Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, Trường Trung học phổ thông Châu Phú tại An Giang với sự hỗ trợ chuyên môn từ Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh (link bài trình bày).
- Trường Trung học phổ thông Khoa học Giáo dục và Trường Trung học phổ thông Phan Huy Chú tại Hà Nội với sự hỗ trợ chuyên môn từ Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) (link bài trình bày).
- Trường Trung học phổ thông Quỳ Châu và Trường Trung học phổ thông Quế Phong, tại Nghệ An với sự hỗ trợ chuyên môn từ Trường Đại học Vinh (link bài trình bày).
- Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nguyễn Tất Thành tại Hà Nội và Trường Trung học phổ thông Yên Khánh A với sự hỗ trợ chuyên môn từ Đại học Sư phạm Hà Nội.
Trong phiên làm việc buổi chiều của hội thảo với phần giới thiệu hệ thống học liệu và các tài nguyên do dự án phát triển, giúp các cơ sở giáo dục và giáo viên có thêm nguồn tham khảo để triển khai AI trong hoạt động dạy học. Đồng thời, một trong những điểm nhấn của hội thảo là chuỗi báo cáo chuyên đề từ các chuyên gia trong và ngoài nước. TS. Đỗ Đức Lân (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) đã trình bày về khung nội dung thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo dành cho học sinh phổ thông Việt Nam, gợi mở nhiều định hướng quan trọng trong việc xây dựng chương trình giáo dục AI phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước.
Tiếp đó, các chuyên gia đến từ Nottingham Trent University và Đại học Edinburgh (Vương quốc Anh) đã chia sẻ những xu hướng mới trong nghiên cứu AI trong giáo dục, phân tích các cơ hội và thách thức của AI đối với hoạt động dạy học và đánh giá, đồng thời giới thiệu các nguồn học liệu hỗ trợ giáo viên cũng như các giải pháp ứng dụng AI dành cho học sinh có nhu cầu giáo dục đặc biệt. Những kinh nghiệm quốc tế được trình bày đã mang đến nhiều góc nhìn mới về việc phát triển năng lực nghề nghiệp cho giáo viên trong bối cảnh AI ngày càng trở thành một phần của hệ sinh thái giáo dục hiện đại.
Phiên thảo luận chủ đề “Tích hợp trí tuệ nhân tạo trong dạy học – Nghiên cứu, thực tiễn và định hướng tương lai” đã diễn ra sôi nổi với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, chuyên gia giáo dục, đại diện các trường đại học và giáo viên phổ thông. Các đại biểu cùng trao đổi về những vấn đề đang được quan tâm như xây dựng khung năng lực AI cho giáo viên, phát triển học liệu số, bảo đảm đạo đức trong sử dụng AI, thiết kế các chương trình bồi dưỡng giáo viên và tăng cường hợp tác giữa các cơ sở giáo dục với các nhà nghiên cứu trong việc triển khai các sáng kiến AI trong nhà trường.
Khép lại chương trình, Ban Tổ chức đã trao chứng nhận cho các đơn vị và cá nhân tham gia các hoạt động của dự án, ghi nhận những đóng góp tích cực của các trường thực nghiệm và đội ngũ giáo viên trong quá trình triển khai nghiên cứu. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với những kết quả bước đầu đạt được mà còn thể hiện cam kết tiếp tục mở rộng mạng lưới hợp tác, phát triển các nghiên cứu và nguồn học liệu phục vụ giáo dục trong thời gian tới.
Hội thảo đã khẳng định vai trò của hợp tác quốc tế trong việc thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào giáo dục, đồng thời tạo cầu nối giữa các nhà khoa học, nhà quản lý và giáo viên nhằm cùng xây dựng những giải pháp phù hợp với bối cảnh giáo dục Việt Nam. Những kết quả đạt được từ dự án không chỉ góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách và chương trình đào tạo giáo viên, mà còn mở ra nhiều cơ hội để phát triển các mô hình ứng dụng AI hiệu quả, nhân văn và bền vững trong nhà trường.